Dấu hiệu căng thẳng mùa thi và khi nào là kéo dài
WHO định nghĩa căng thẳng là trạng thái lo lắng hoặc áp lực tinh thần do một hoàn cảnh khó khăn gây ra. Căng thẳng ảnh hưởng cả tâm trí lẫn cơ thể, và quá nhiều căng thẳng có thể gây ra vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần. Dưới đây là các biểu hiện WHO nêu.
Điều cần để ý là khi triệu chứng căng thẳng trở nên dai dẳng và bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, ví dụ bạn bỏ bữa liên tục, mất ngủ nhiều đêm hoặc không đến lớp được. Theo WHO, những tình huống gây căng thẳng có thể dẫn đến hoặc làm nặng thêm các vấn đề sức khỏe tâm thần, thường gặp nhất là lo âu và trầm cảm, và những vấn đề này cần được chăm sóc y tế.
- Cảm xúc Khó thư giãn, lo âu, dễ cáu gắt.
- Tập trung Khó tập trung khi ôn bài.
- Cơ thể Đau đầu hoặc đau nhức ở chỗ khác, khó chịu ở dạ dày.
- Giấc ngủ Khó ngủ.
- Ăn uống Chán ăn hoặc ăn nhiều hơn bình thường.
- Thói quen Căng thẳng kéo dài có thể khiến bạn dùng rượu bia, thuốc lá hoặc chất khác nhiều hơn.
Ngủ đủ: người trẻ nên ngủ bao nhiêu giờ mỗi ngày
CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) tổng hợp khuyến nghị số giờ ngủ theo độ tuổi: người 18-60 tuổi nên ngủ 7 tiếng trở lên mỗi ngày, theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) và Hiệp hội Nghiên cứu Giấc ngủ (SRS). Nếu bạn chưa tròn 18 tuổi, mức cho nhóm 13-17 tuổi là 8-10 tiếng.
WHO cho biết ngủ đủ quan trọng cho cả cơ thể và tinh thần. Về thói quen, CDC gợi ý: đi ngủ và thức dậy cùng một giờ mỗi ngày; giữ phòng ngủ yên tĩnh, dễ thư giãn và mát; tắt thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ.
| Nhóm tuổi | Số giờ ngủ mỗi ngày |
|---|---|
| 13-17 tuổi | 8-10 giờ |
| 18-60 tuổi | Từ 7 giờ trở lên |
Thức khuya ôn thi và cách nghỉ giữa giờ
Thức trắng đêm trước hôm thi nghĩa là gần như không ngủ, trong khi người 18-60 tuổi nên ngủ 7 tiếng trở lên mỗi ngày (CDC) và căng thẳng tự nó đã có thể làm bạn khó tập trung (WHO). Thay vì thức trắng, hãy xếp phần cần ôn nhiều nhất vào những ngày trước đó, còn đêm trước hôm thi chỉ xem lại phần tóm tắt.
Một cách tính đơn giản: lấy giờ phải dậy vào sáng hôm thi rồi lùi lại 7 tiếng, đó là giờ muộn nhất bạn cần ngủ được. Ví dụ, nếu cần dậy lúc 6 giờ sáng, bạn cần ngủ được trước 23 giờ, nên lên giường sớm hơn một chút vì thường phải mất một lúc mới ngủ.
Trong lúc ôn, chia thời gian thành từng đợt ngắn, giữa các đợt nghỉ một lúc để đứng dậy, đi lại, uống nước. WHO cho biết vận động đều đặn mỗi ngày có thể giúp giảm căng thẳng, còn theo dõi tin tức trên tivi và mạng xã hội quá nhiều có thể làm căng thẳng tăng lên, nên giờ nghỉ là lúc rời màn hình. WHO cũng có cuốn hướng dẫn tự giúp mình Doing What Matters in Times of Stress, mỗi ngày chỉ cần tập vài phút.
Cà phê, trà, nước tăng lực: uống bao nhiêu là vừa
FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) nêu mức 400 mg caffeine mỗi ngày là lượng thường không gây tác dụng xấu ở đa số người lớn, tương đương khoảng 2-3 ly cà phê pha cỡ 12 ounce chất lỏng. Đây không phải lượng bạn cần cố uống cho đủ. FDA cũng lưu ý mức độ nhạy cảm với caffeine ở mỗi người rất khác nhau, và một số bệnh hoặc thuốc có thể làm cơ thể nhạy hơn. Nếu bạn đang mang thai, đang muốn có thai hoặc đang cho con bú, FDA khuyên hỏi nhân viên y tế xem có cần hạn chế caffeine không. Nếu chưa đủ 18 tuổi, bạn không nên lấy mức 400 mg của người lớn làm mốc; FDA cho biết các chuyên gia y tế khuyên trẻ em và thiếu niên không dùng nước tăng lực.
Khi dùng quá nhiều caffeine, FDA liệt kê các biểu hiện như tim đập nhanh, đánh trống ngực, tăng huyết áp, mất ngủ, lo âu, bồn chồn, khó chịu dạ dày, buồn nôn và đau đầu. Lo âu, mất ngủ và đau đầu cũng là dấu hiệu căng thẳng, nên nếu gặp chúng trong mùa thi, hãy xem lại lượng cà phê, trà, nước tăng lực mỗi ngày.
Để ngủ tốt hơn, CDC gợi ý tránh caffeine vào buổi chiều và buổi tối. Sau mùa thi, nếu muốn uống ít lại, FDA khuyên nên giảm dần; cai caffeine không được xem là nguy hiểm nhưng có thể gây khó chịu.
| Đồ uống | Lượng caffeine |
|---|---|
| Cà phê pha thông thường | 113-247 mg |
| Trà đen | 71 mg |
| Trà xanh | 37 mg |
| Nước ngọt có caffeine | 23-83 mg |
| Nước tăng lực | 41-246 mg |
FDA cảnh báo sản phẩm caffeine nguyên chất hoặc cô đặc cao có thể gây hậu quả nghiêm trọng, kể cả tử vong; uống nhanh khoảng 1.200 mg caffeine, chưa tới nửa thìa cà phê caffeine nguyên chất, có thể gây co giật. Không dùng các sản phẩm này để thức ôn.
Ăn uống và lịch sinh hoạt trong tuần thi
WHO gợi ý ăn uống cân bằng, ăn vào những giờ đều đặn và uống đủ nước. Nếu thi buổi sáng, chuẩn bị đồ ăn sáng từ tối hôm trước để không phải bỏ bữa. Nếu ôn đến khuya và thấy đói, chọn món nhẹ; CDC khuyên tránh bữa ăn lớn và rượu bia trước giờ ngủ.
WHO cho biết một lịch sinh hoạt hằng ngày có thể giúp bạn dùng thời gian hiệu quả hơn và cảm thấy chủ động hơn. Với kỳ thi cuối học kỳ 1, bạn có thể ghi ngày, giờ, phòng thi của từng môn vào một chỗ, đặt giờ ngủ trước, rồi xếp môn cần ôn nhiều vào những ngày còn trống. Lịch cũng nên có thời gian gặp bạn bè hoặc gọi về nhà, vì theo WHO, kết nối với người khác có thể giúp tâm trạng tốt lên và bớt căng thẳng.
Trên YourCampus: Nếu bạn đã có thời khóa biểu trong YourCampus (miễn phí trên App Store và Google Play), các buổi học được xếp theo tiết với giờ tiết có sẵn cho HCMUT, UEH, TDTU và HCMUTE, nên bạn dễ thấy những khoảng trống trong tuần để xếp giờ ôn. Hướng dẫn dùng app
Khi nào nên tìm hỗ trợ và tìm ở đâu
Theo WHO, khi thấy khó đối phó với căng thẳng, bạn nên tìm sự giúp đỡ từ một nhân viên y tế đáng tin cậy hoặc một người đáng tin cậy khác trong cộng đồng. Bạn không cần đợi đến lúc thấy nghiêm trọng; thấy mình không tự xoay xở được là đủ để đi hỏi.
Nơi bạn có thể hỏi đầu tiên là bộ phận tham vấn hoặc tư vấn tâm lý của trường (nếu trường có), cố vấn học tập hoặc phòng công tác sinh viên. Ví dụ, theo trang Phòng Đại học của Trường Đại học Tôn Đức Thắng (TDTU), Bộ phận Tham vấn Tâm lý đặt tại phòng E0006 (nhà E), email thamvantamly@tdtu.edu.vn. Theo trang hướng dẫn của trường, bạn có thể đăng ký tại phòng E0001 (Văn phòng Tư vấn & Hỗ trợ người học) hoặc trên Hệ thống thông tin sinh viên (stdportal.tdtu.edu.vn), mục Tư vấn & Hỗ trợ, chọn Tham vấn tâm lý.
Ở trường khác, bạn có thể tìm cụm từ “tham vấn tâm lý”, “tư vấn tâm lý” hoặc “tâm lý học đường” trên trang chính thức của trường, rồi xem giờ làm việc và cách đăng ký trước khi đến. Khi gặp chuyên viên, bạn chỉ cần kể ngắn gọn: đang thấy gì, bắt đầu từ khi nào và ảnh hưởng đến việc học ra sao.
Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hoặc thấy một người bạn đang gặp nguy hiểm, đừng đợi lịch hẹn: đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu qua số 113 hoặc 115, và báo cho người thân hoặc một người tin cậy ở gần.
Thông tin liên hệ của các bộ phận có thể thay đổi; hãy xem lại trên trang chính thức của trường.
Cập nhật: 2026-11-20
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên nên ngủ bao nhiêu tiếng mỗi ngày trong mùa thi?
CDC tổng hợp mức ngủ 7 tiếng trở lên mỗi ngày cho người 18-60 tuổi và 8-10 tiếng cho nhóm 13-17 tuổi. Lấy giờ phải dậy lùi lại 7 tiếng là giờ muộn nhất bạn cần ngủ được, nên lên giường sớm hơn mốc đó một chút.
Một ngày uống mấy ly cà phê là quá nhiều?
FDA nêu 400 mg caffeine mỗi ngày là lượng thường không gây tác dụng xấu ở đa số người lớn, khoảng 2-3 ly cà phê pha cỡ 12 ounce chất lỏng. Lượng caffeine mỗi ly chênh nhau nhiều. Nếu chưa đủ 18 tuổi, đừng lấy mức này làm mốc. Nếu thấy tim đập nhanh, bồn chồn, lo âu, mất ngủ hoặc đau đầu, bạn nên uống ít lại.
Căng thẳng như thế nào thì nên tìm đến chuyên viên tâm lý?
Theo WHO, khi bạn thấy khó đối phó với căng thẳng là đã nên tìm hỗ trợ. Nếu triệu chứng dai dẳng và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, đó có thể là vấn đề sức khỏe tâm thần cần được chăm sóc y tế.
Phòng tham vấn tâm lý của TDTU ở đâu?
Theo trang Phòng Đại học của Trường Đại học Tôn Đức Thắng, Bộ phận Tham vấn Tâm lý ở phòng E0006 (nhà E), email thamvantamly@tdtu.edu.vn. Bạn có thể đăng ký trực tiếp tại phòng E0001 (Văn phòng Tư vấn & Hỗ trợ người học) hoặc trên Hệ thống thông tin sinh viên, mục Tư vấn & Hỗ trợ, chọn Tham vấn tâm lý.
