Lập ngân sách tháng: chia khoản cố định, linh hoạt và tiết kiệm
Ngân sách tháng là bảng dự tính chi tiêu cho từng việc, lập trước khi tháng bắt đầu. Bước đầu tiên là ghi tổng số tiền chắc chắn có trong tháng: tiền gia đình gửi, lương làm thêm đã nhận, học bổng nếu có. Tiền làm thêm chưa được trả thì chưa tính vào.
Sau đó chia số tiền này thành ba nhóm. Khoản cố định là khoản biết trước số tiền và phải trả đúng hạn. Khoản linh hoạt thay đổi theo từng tháng và bạn tự cắt giảm được. Tiết kiệm là phần bạn để riêng ra ngay khi nhận tiền, không đợi cuối tháng xem còn dư bao nhiêu.
| Nhóm | Ví dụ | Cách đặt mức |
|---|---|---|
| Khoản cố định | Tiền trọ, điện nước, cước điện thoại, phần học phí để dành mỗi tháng, kỳ trả góp nếu có | Lấy số trên hợp đồng hoặc hóa đơn tháng trước |
| Khoản linh hoạt | Ăn uống, đi lại, đồ dùng học tập, mua sắm, đi chơi | Đặt mức cả tháng, chia theo tuần để dễ theo dõi |
| Tiết kiệm | Quỹ dự phòng, tiền để dành cho laptop hay vé xe về quê dịp Tết | Chuyển sang tài khoản riêng ngay khi nhận tiền |
Tỷ lệ 50/30/20: mức tham khảo khi mới bắt đầu
Nếu chưa biết đặt mức cho từng nhóm, bạn có thể bắt đầu từ nguyên tắc 50/30/20 được giới thiệu trong một bài chia sẻ trên VnExpress (7/2025): 50% cho nhu cầu thiết yếu như thực phẩm, tiền nhà, học phí, điện nước, đi lại, bảo hiểm sức khỏe; 30% cho mong muốn cá nhân như đi chơi, mua sắm, ăn ngoài, giải trí; 20% còn lại để tiết kiệm hoặc đầu tư. Tỷ lệ này chia theo nhu cầu thiết yếu và mong muốn cá nhân, nên vẫn dùng được cùng ba nhóm ở trên: tiền chợ là nhu cầu thiết yếu, ăn ngoài là mong muốn, nhưng cả hai đều là khoản linh hoạt.
Người viết bài đó cũng lưu ý nhiều người có thể cần tỷ lệ khác khi chi phí thiết yếu quá cao. Nếu tiền trọ và tiền ăn đã quá nửa số tiền nhận được, trả khoản thiết yếu trước, để dành một phần dù nhỏ rồi mới chi cho mong muốn.
Ghi chép chi tiêu: ghi ngay khi trả tiền, xem lại mỗi tuần
Mỗi lần trả tiền, ghi một dòng gồm ngày, số tiền, nhóm chi và nội dung. Dùng sổ tay, bảng tính hay ứng dụng ghi chép chi tiêu đều được, miễn là ghi ngay. Với các khoản trả bằng chuyển khoản hay quét mã QR, cuối ngày mở lịch sử giao dịch trong ứng dụng ngân hàng để đối chiếu, tránh bỏ sót.
- Mỗi ngày Ghi từng khoản ngay sau khi trả, kể cả ly nước hay phí gửi xe.
- Mỗi tuần Cộng chi tiêu theo từng nhóm, so với mức đã đặt; nhóm nào vượt thì giảm ở tuần sau.
- Cuối tháng Tổng kết, xem khoản nào lặp lại nhiều nhất và điều chỉnh mức cho tháng sau.
Quỹ dự phòng: khoản để riêng cho việc gấp
Quỹ dự phòng là số tiền bạn để riêng và chỉ dùng khi có việc gấp không lường trước: ốm phải đi khám, hỏng xe, hỏng điện thoại hay máy tính đang dùng để học, phải về quê đột xuất.
Phần tiết kiệm nên ưu tiên cho quỹ này trước: mỗi lần nhận tiền, chuyển một số tiền cố định vào một tài khoản riêng, không dùng để thanh toán hằng ngày. Đặt mục tiêu là một số tiền cụ thể, tính từ tiền trọ và tiền ăn của chính bạn, rồi tăng dần.
Mua đồ giảm giá, đi chơi hay quà Tết không phải việc gấp. Tết Nguyên đán 2027 đang đến gần, nên để riêng tiền vé xe về quê và quà Tết ngay từ bây giờ, tách khỏi quỹ dự phòng. Nếu đã phải dùng đến quỹ, các tháng sau bù lại trước rồi mới tăng chi cho mong muốn.
Cẩn thận với vay qua ứng dụng, tín dụng đen và mua trước trả sau
Bài đăng ngày 25/12/2025 trên Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an cảnh báo về các hội, nhóm trên mạng quảng cáo “hỗ trợ tài chính siêu tốc”, “vay không cần gặp mặt”, “không cần thế chấp”, thủ tục nhanh gọn chỉ sau vài giờ, nhưng lãi suất rất cao. Thông tin người vay còn bị trao đổi giữa các nhóm, nên một người có thể bị nhiều nhóm thu phí; người chậm trả bị gọi điện, nhắn tin đe dọa, thậm chí bị tìm đến tận nơi.
Bài đăng ngày 18/11/2025 trên cùng cổng thông tin (nguồn Công an tỉnh Thái Nguyên) kể về một người trong nhóm lừa đảo đến các khu nhà trọ, hướng dẫn sinh viên cài ứng dụng tài chính để nhận voucher, hứa trả mỗi người 100.000 đến 200.000 đồng, rồi mượn điện thoại, lén tạo hồ sơ vay thấu chi, quét khuôn mặt, lấy mã OTP. Theo bài viết, bị hại chủ yếu là sinh viên mới nhập trường hoặc người thiếu hiểu biết pháp luật. Đến khi đăng tin đã có 13 bị hại với tổng số tiền gần 300 triệu đồng; nhiều người chỉ biết khi bị đòi nợ hoặc được thầy cô, bạn bè nhắc kiểm tra tài khoản.
Mua trước trả sau vẫn là một khoản nợ, dù được chia thành nhiều kỳ nhỏ. Tuổi Trẻ Cuối tuần (16/10/2024), tổng hợp kinh nghiệm ở Mỹ, cho biết người mua dễ mua quá nhiều vì chưa phải trả tiền ngay; theo một chuyên gia được bài báo dẫn lời, khoản mua trước trả sau nếu không tính kỹ có thể có lãi suất cao không kém thẻ tín dụng, nhất là khi trễ hạn và bị phạt. Bài báo nêu lời khuyên của Consumer Reports: bật thanh toán tự động hoặc đặt nhắc hạn, mỗi lúc chỉ giữ một khoản, trả hết mới mua tiếp.
- Không phải tổ chức tín dụng Nơi cho vay chỉ là một nhóm trên mạng xã hội, một ứng dụng hay đường dẫn lạ. Trang web có ghi tên công ty, mã số doanh nghiệp chưa đủ để tin: theo bài cảnh báo trên trang Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (3/2023), có những đơn vị không được Ngân hàng Nhà nước cấp phép vẫn tự đặt tên mập mờ là “công ty tài chính” hoặc mạo danh công ty tài chính thật. Trước khi vay, đọc kỹ điều khoản, lãi và phí, như mục hỏi đáp năm 2020 của Bộ Công an khuyên.
- Mượn điện thoại, xin mã OTP Nhờ cài ứng dụng, quét khuôn mặt hay đọc mã OTP để nhận quà, nhận voucher.
Không đưa điện thoại cho người khác để mở tài khoản vay hay cài ứng dụng. Nếu bị đòi khoản nợ bạn không vay, báo ngay cho công an để xác minh.
Khi thật sự cần vay, bài cảnh báo ngày 25/12/2025 trên Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an khuyên tìm đến tổ chức tín dụng có uy tín, chọn khoản vay phù hợp với khả năng tài chính và không chuyển khoản cho ai khi chưa xác minh rõ họ là ai, với mục đích gì. Nếu nghi bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, báo ngay cho cơ quan công an gần nhất.
Mẹo tiết kiệm tiền ăn và tiền đi lại
Với tiền ăn, bắt đầu cắt giảm từ các bữa ăn ngoài và đồ uống mua lẻ. Với đi lại, cộng chi phí xăng, gửi xe, sửa xe, xe công nghệ trong một tháng, rồi so với đi chung xe với bạn cùng hướng hoặc vé tháng xe buýt nếu có tuyến qua trường.
- Mang cơm đi học Mang cơm theo như người viết bài trên VnExpress đã làm, và mang bình nước để bớt đồ uống mua ngoài.
- Đi chợ theo danh sách Lên thực đơn cả tuần, đi chợ theo danh sách, nấu chung với bạn cùng phòng và chia tiền chợ.
- Xếp lớp vào ít ngày Khi đăng ký học phần học kỳ tới, nếu được chọn lớp, ưu tiên phương án ít ngày phải đến trường để bớt tiền xăng, gửi xe.
Trên YourCampus: Nếu bạn học HCMUT, UEH, TDTU hoặc HCMUTE, YourCampus (miễn phí trên App Store và Google Play) có sẵn giờ học của từng tiết. Bạn lập được tới 10 phương án thời khóa biểu mỗi học kỳ, ứng dụng báo khi hai lớp trùng thứ và tiết, rồi bạn tự so xem phương án nào ít ngày phải đến trường hơn. Hướng dẫn dùng app
Cập nhật: 2026-11-20
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên nên chia tiền mỗi tháng như thế nào?
Ghi tổng số tiền chắc chắn có trong tháng, rồi chia thành khoản cố định (tiền trọ, điện nước, cước điện thoại), khoản linh hoạt (ăn uống, đi lại, mua sắm) và tiết kiệm. Nếu cần mức tham khảo, nguyên tắc 50/30/20 dành 50% cho nhu cầu thiết yếu, 30% cho mong muốn cá nhân và 20% để tiết kiệm hoặc đầu tư; tỷ lệ này có thể chỉnh theo hoàn cảnh của bạn.
Quỹ dự phòng của sinh viên dùng vào việc gì?
Chỉ dùng cho việc gấp không lường trước như ốm phải đi khám, hỏng xe, hỏng điện thoại hay máy tính dùng để học, phải về quê đột xuất. Mua đồ giảm giá, đi chơi hay quà Tết nên có khoản tiết kiệm riêng.
Có nên vay tiền qua app khi hết tiền giữa tháng?
Cảnh báo ngày 25/12/2025 trên Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an khuyên tránh vay qua ứng dụng, mạng xã hội hay đường dẫn không rõ nguồn gốc, và không chuyển khoản cho ai khi chưa xác minh rõ họ là ai, với mục đích gì. Khi thật sự cần vay, tìm đến tổ chức tín dụng có uy tín và chọn khoản vay phù hợp với khả năng tài chính.
Mua trước trả sau có phải là nợ không?
Có. Dù được chia thành nhiều kỳ nhỏ, đó vẫn là khoản phải trả. Ghi số tiền mỗi kỳ vào khoản cố định của ngân sách, bật thanh toán tự động hoặc đặt nhắc hạn, và mỗi lúc chỉ giữ một khoản.
Bị đòi nợ hoặc bị đe dọa vì khoản vay thì làm gì?
Nếu bị đòi một khoản nợ bạn không vay, báo ngay cho cơ quan công an để xác minh, như khuyến cáo trong bài của Công an tỉnh Thái Nguyên đăng ngày 18/11/2025 trên Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an; không đưa điện thoại cho người khác, không đọc mã OTP hay quét khuôn mặt giúp ai. Theo mục hỏi đáp năm 2020 của Bộ Công an, nếu bị gọi điện đe dọa, bôi nhọ trên mạng xã hội vì khoản vay và việc này ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, bạn có thể làm đơn tố cáo gửi cơ quan công an kèm tài liệu chứng minh.
